TLSO (Torakolomber Sakral Ortez/Göğüs-Bel-Sırt Korsesi)
TLSO (Torakolomber Sakral Ortez/Göğüs-Bel-Sırt Korsesi)
TLSO (Thoracolumbosacral Orthosis / Torakolomber Sakral Ortez), sırt (torakal), bel (lomber) ve leğen kemiği (sakral) bölgelerini kapsayarak omurgayı üç düzlemde (fleksiyon, ekstansiyon, rotasyon ve lateral fleksiyon) stabilize eden yüksek gövde ortezleridir. Omurga kırıkları (kompresyon/patlama kırıkları), omurga ameliyatları sonrası sabitleme, şiddetli bel/sırt ağrıları, osteoporotik çökmeler, postural bozukluklar veya skolyoz/kifoz tedavilerinde omurgaya binen yükü hafifletmek ve hareketleri kısıtlamak amacıyla uygulanır.
Her TLSO aynı şekilde tasarlanmaz. Kullanıcının klinik tanısı, omurga hasarının seviyesi (örneğin T6-L5 arası), cildin yapısı, vücut ağırlığı, solunum kapasitesi ve günlük hareket beklentileri değerlendirilerek ortezin rijitliği, yapısı ve kapatma mekanizması belirlenir. Ameliyat sonrası tam immobilizasyon gerektiren bir hasta ile osteoporoza bağlı çökme kırığı olan yaşlı bir kullanıcının ihtiyaç duyacağı TLSO tasarımı farklıdır.
Gövde ve Tasarım TLSO’nun en belirgin özelliği, koltuk altının hemen altından başlayarak leğen kemiğinin (iliak kanatlar) üzerine kadar uzanması ve gövdeyi tam olarak sarmalamasıdır. Gövdenin omurga anatomisine tam oturması; vücut ağırlığının ve karın içi basıncının (intra-abdominal basınç) dengeli dağıtılarak omurga disklerine binen yükün azaltılması açısından kritiktir. Geleneksel alçı/ölçü yöntemlerinin yanı sıra, hassas anatomik hatların yakalanması amacıyla dijital ölçüm ve 3D tarama teknolojilerinden faydalanılır. Elde edilen veriler doğrultusunda modüler kumaş/balenli sistemler veya yüksek yoğunluklu termoplastik/kompozit materyallerden kişiye özel yapılar üretilir.
Süspansiyon ve Bağlantı Sistemleri TLSO’nun gövdede sabit durması, oturup kalkarken yukarı kaymaması ve omurgayı istenen açıda sabitlemesi için güçlü bağlantı çözümleri kullanılır. Kullanıcının durumuna göre;
Ön ve arka gövde parçalarını birleştiren yan cırt cırtlı (velcro) bantlar,
Hızlı, eşit ve yüksek kompresyon sağlayan makaralı/ipli (PULLEY) sıkma sistemleri,
Omuzları geride tutarak dik duruşu destekleyen çapraz omuz bantları,
Cildi basıya karşı koruyan, terletmeyen hava geçiren iç pedler değerlendirilebilir. Bağlantı elemanlarının seçiminde kullanıcının ortezi tek başına veya bir refakatçi yardımıyla kolayca giyip çıkarabilmesi dikkate alınmalıdır.
Modellik ve Eklem/Parça Seçimi TLSO sistemlerinde omurganın kısıtlanmak istenen hareket yönüne ve klinğe göre farklı modeller tercih edilir:
Omurgayı tamamen sabitleyen iki parçalı (ön-arka istiridye kapak) rijit termoplastik TLSO korseleri,
Göğüs kemiğine (sternum) baskı yaparak omurganın öne eğilmesini engelleyen 3-Nokta Hiperekstansiyon Korseleri (Jewett / CASH),
Sırtı ve beli destekleyen yarı rijit, çelik/alüminyum balenli kumaş TLSO yapıları,
Skolyoz ve kifoz düzeltmesi için özel itme pedli asimetrik tasarımlar arasından seçim yapılır. Model seçimi omurga güvenliğini ve iyileşme sürecini doğrudan etkiler.
Kişiye Özel Uygulama Süreci TLSO uygulaması hassas bir uyum ve bası kontrolü gerektirir. Değerlendirme ve ölçü aşamasının ardından yapılan ilk uygulamada; koltuk altı yüksekliği, leğen kemiği oturumu, oturma sırasındaki uyluk basısı, göğüs kafesi genişlemesi ve duruş stabilitesi incelenir. İhtiyaç duyulması halinde korse kenarlarında tıraşlama, ped yerleşimi veya bant ayarlarında düzenlemeler yapılır. Kullanıcıya ortezi yatarak veya oturarak doğru giyme teknikleri ve kullanım süreleri hakkında bilgi verilir.
Konfor ve Kullanım Güvenliği İyi tasarlanmış bir TLSO’da temel amaç; omurgayı korurken solunumu kısıtlamamak, leğen kemiği çıkıntılarında ve koltuk altında bası yarası oluşturmamaktır. Koltuk altında aşırı sıkışma, leğen kemiklerinde kızarıklık, nefes darlığı, bacaklarda uyuşma veya otururken kasık bölgesine batma gibi durumlar göz ardı edilmemelidir. Bu tür şikâyetlerde ortez kenar kesimleri, bant gerginlikleri ve iç ped destekleri vakit kaybetmeden gözden geçirilmelidir.
Ortezin Kullanıcıya Göre Şekillendirilmesi Her hastanın omurga problemi ve biyomekanik ihtiyacı farklıdır. Ciddi bir travma veya ameliyat geçiren kullanıcı için maksimum kısıtlama sağlayan rijit korseler öne çıkarken, günlük yaşamda dik duruş ve hafif destek arayan kullanıcılar için daha esnek ve nefes alabilir yapılar tercih edilir. Bu nedenle ortez seçiminde tek bir tipin herkes için geçerli olduğu yaklaşımı yerine, kişinin anatomik yapısı, yaşam tarzı ve klinik hedefleri birlikte değerlendirilmelidir. Ampute Dünyası'nda TLSO (Torakolomber Sakral Ortez) uygulamalarında değerlendirme, ölçü ve tasarım aşamasından üretim, uygulama ve gerekli ayarlamalara kadar süreç kişiye özel olarak planlanır. Amaç, kullanıcının ihtiyaçlarına uygun, doğru şekilde uyarlanmış ve mümkün olduğunca konforlu bir korse sistemi oluşturmaktır.