HKAFO (Kalça-Diz-Ayak-Bilek Ortezleri)
HKAFO (Kalça-Diz-Ayak-Bilek Ortezleri)
HKAFO (Kalça-Diz-Ayak-Bilek Ortezi)
HKAFO (Hip-Knee-Ankle-Foot Orthosis / Kalça-Diz-Ayak-Bilek Ortezi), pelvik (kalça/gövde) bölgesinden başlayarak uyluk, diz, baldır, bilek ve ayak tabanına kadar uzanan; omurilik yaralanmaları (parapleji), ileri seviye spina bifida (miyelomeningosel), polio sekeli veya alt ekstremitelerde çok seviyeli ağır kas gücü kayıplarında kullanılan en kapsamlı alt ekstremite ortez sistemidir. KAFO’dan farklı olarak kalça eklemini de kapsama alarak pelvis ve gövde kontrolünü sağlar; kalçanın istenmeyen dönme (rotasyon), yana açılma (abduksiyon/adduksiyon) ve bükülme hareketlerini kısıtlayıp dik duruşu ve adımlamayı mümkün kılar.
Her HKAFO aynı şekilde tasarlanmaz. Kullanıcının omurilik yaralanma seviyesi (T veya L seviyeleri), gövde kontrolü, göğüs/pelvis stabilitesi, eklem kontaktürleri, vücut ağırlığı ve yürüyüş potansiyeli değerlendirilerek ortezin gövde yapısı ve eklem kilit mekanizmaları belirlenir. Terapötik amaçlı dik duruş ve birkaç adım atma hedefi olan bir kullanıcı ile resiprokal (çapraz adımlamalı) yürüyüş hedeflenen bir kullanıcının ihtiyaç duyacağı HKAFO yapısı aynı olmayabilir.
Gövde ve Pelvik Tasarım HKAFO’nun en kritik bölümü, gövde stabilitesini sağlayan ve bacak parçalarını birbirine bağlayan pelvik kemer (veya gövde korsesi) yapısıdır. Yükün leğen kemiğine (iliak kanatlara) ve gövdeye dengeli aktarılması, bacaklar üzerindeki bükülme stresini azaltır. Geleneksel alçı ölçü yöntemlerinin yanı sıra, gövde ve alt ekstremite akslarının hassas hizalanması için dijital ölçüm ve 3D tarama teknolojilerinden yararlanılır. Elde edilen veriler doğrultusunda hafif karbon lifi kompozit veya yüksek yoğunluklu termoplastik materyallerden kişiye özel gövde ve bacak kovanları üretilir.
Süspansiyon ve Bağlantı Sistemleri HKAFO’nun gövdede ve bacaklarda sabit durabilmesi için kapsamlı sabitleme sistemleri kullanılır. Kullanıcının klinik durumuna ve kullanım pratikliğine göre;
Gövdeyi ve pelvisi saran cırt cırtlı (velcro) geni̇ş destek bantları,
Hızlı ve kuvvetli kavrama sağlayan BOA tel kilit sistemleri,
Uyluk, diz ve baldır sabitleme pedleri,
İhtiyaç halinde göğüs bölgesine kadar uzanan korse eklemeleri değerlendirilebilir. Bağlantı elemanlarının seçiminde kullanıcının veya refakatçisinin ortezi giydirip çıkarabilme kolaylığı ve cilt hassasiyeti dikkate alınmalıdır.
Eklem ve Komponent Seçimi HKAFO sistemlerinde kalça, diz ve bilek eklemlerinin birbiriyle senkronize çalışması gerekir. Kullanıcının fonksiyonel kapasitesine göre:
Serbest veya mekanik kilitli kalça eklemleri,
Gövde salınımıyla bir bacağı öne atarken diğerini geride tutan Resiprokal Yürüyüş Eklem Sistemleri (RHO / RGO),
Manuel kilitli veya duruş fazı kontrollü (stance-control) diz eklemleri,
Dinamik veya sabit ayak-bilek komponentleri arasından seçim yapılır. Eklem seçimi kullanıcının enerji tüketimini ve adımlama mekaniğini doğrudan etkiler.
Kişiye Özel Uygulama Süreci HKAFO uygulaması yüksek hassasiyet gerektiren bir prova ve ayar süreci içerir. Değerlendirme ve ölçü aşamasının ardından yapılan ilk uygulamalarda; kalça ve diz eklem akslarının anatomik merkezlerle uyumu, gövde dengesi, kilit mekanizmalarının senkronizasyonu ve duruş açısı incelenir. İhtiyaç duyulması halinde gövde korsesinde, bacak açılandırmalarında veya kilit mekanizmalarında düzenlemeler yapılır. Kullanıcıya ve yakınlarına ortezi giyme-çıkarma, transfer sağlama ve güvenlikli adımlama eğitimi verilir.
Konfor ve Kullanım Güvenliği İyi tasarlanmış bir HKAFO’da temel amaç; gövde ve bacakları tam desteklerken cilt üzerinde bası yarası (dekübitus) oluşumunu engellemektir. Leğen kemiği çıkıntılarında, oturma kemiğinde, diz kapağında ve topuk bölgesinde kızarıklık, baskı izi veya aşırı sürtünme durumları kesinlikle göz ardı edilmemelidir. Bu tür şikâyetlerde ortez gövde yapısı, iç ped destekleri ve eklem hizalamaları vakit kaybetmeden gözden geçirilmelidir.
Ortezin Kullanıcıya Göre Şekillendirilmesi Her kullanıcının yaralanma seviyesi ve kas potansiyeli farklıdır. Bazı kullanıcılar için HKAFO, ayağa kalkma, kemik yoğunluğunu koruma ve dolaşımı destekleme amacıyla kullanılırken; bazı kullanıcılar resiprokal eklem sistemleriyle bağımsız adımlama olanağı elde eder. Bu nedenle ortez seçiminde tek bir yapının herkes için geçerli olduğu yaklaşımı yerine, kişinin anatomik yapısı, kas gücü, yaşam tarzı ve rehabilitasyon hedefleri birlikte değerlendirilmelidir. Ampute Dünyası'nda HKAFO (Kalça-Diz-Ayak-Bilek Ortezi) uygulamalarında değerlendirme, ölçü ve tasarım aşamasından üretim, uygulama ve gerekli ayarlamalara kadar süreç kişiye özel olarak planlanır. Amaç, kullanıcının ihtiyaçlarına uygun, doğru şekilde uyarlanmış ve mümkün olduğunca konforlu bir ortez sistemi oluşturmaktır.