WHO (El Bileği Ortezleri)
WHO (El Bileği Ortezleri)
El bileği ortezleri (WHO / Wrist-Hand Orthosis), el bileği ekleminde meydana gelen karpal tünel sendromu, tendon yaralanmaları, romatoid artrit, burkulma ve kırık sonrası sabitleme, burkulmalar veya nörolojik rahatsızlıklara (inme, spastisite, düşük el) bağlı kas güçsüzlüklerinde el bileğini istenen açıda tutmak, ağrıyı hafifletmek ve fonksiyonel kullanımı desteklemek amacıyla hazırlanan ortez sistemleridir. El bileğinin anatomik nötral pozisyonda desteklenmesi, el ve parmak becerilerinin korunması açısından kritik önem taşır.
Her el bileği ortezi aynı şekilde tasarlanmaz. Kullanıcının klinik tanısı, el bileği hareket açıklığı, başparmak katılım ihtiyacı, spastisite seviyesi, cilt yapısı ve günlük yaşam beklentileri değerlendirilerek ortezin yapısı ve materyali belirlenir. Karpal tünel sendromu nedeniyle gece sabitlemesi isteyen bir kullanıcı ile spastisiteye bağlı el ve parmak açma desteği arayan bir kullanıcının ihtiyaç duyacağı ortez tasarımı tamamen farklıdır.
Gövde ve Tasarım El bileği ortezinin temel yapısı, ön kolu, el bileğini ve ayasını (palmar bölge) kavrayan rijit veya esnek parçalardan oluşur. Gövdenin el anatomisine tam oturması; yükün dengeli dağıtılması, bilek kemiklerinin desteklenmesi ve parmak hareketlerinin gereksiz yere kısıtlanmaması açısından önemlidir. Standart kumaş veya neopren bilekliklerin yanı sıra, hassas anatomik uyum gerektiren durumlarda dijital ölçüm, 3D tarama veya doğrudan vücut üzerinde şekillendirilen alçak sıcaklık termoplastikleri kullanılır. Elde edilen veriler doğrultusunda esnek iç pedli ve dayanıklı gövdeye sahip kişiye özel ortezler üretilir.
Süspansiyon ve Bağlantı Sistemleri El bileği ortezinin gün içindeki kullanımlarda veya hareket esnasında kaymasını önlemek için pratik sabitleme çözümleri uygulanır. Kullanıcının ihtiyacına ve el becerisine göre;
Tek elle kolayca sıkılabilen cırt cırtlı (velcro) bantlar,
Hızlı ve eşit sıkma sağlayan BOA tel kilit sistemleri,
Başparmağı da sabitleyen özel başparmak (thumb-spica) destekleri,
Cildi terlemeye ve basıya karşı koruyan nefes alabilir kumaş kaplamalar değerlendirilebilir. Bağlantı elemanlarının seçiminde kullanıcının ortezi tek başına takıp çıkarabilmesi ve cilt hassasiyeti dikkate alınmalıdır.
Destek ve Model Seçimi El bileği ortezlerinde kullanılan balenler, alüminyum destekler ve esnek yaylar, kullanım amacına göre şekillenir. Kullanıcının durumuna göre:
El bileğini tamamen hareketsiz kılan rijit/statik immobilizasyon ortezleri,
El bileğine hafif hareket imkânı tanırken aşırı zorlanmayı önleyen yarı rijit ortezler,
Nörolojik vakalarda parmakları ve bileği germede tutan dinamik/spastisite ortezleri arasından seçim yapılır. Model seçimi elin fonksiyonel kapasitesini ve iyileşme sürecini doğrudan etkiler.
Kişiye Özel Uygulama Süreci El bileği ortezi uygulaması hassas bir uyum ve açı kontrolü gerektirir. Değerlendirme ve ölçü aşamasının ardından yapılan ilk uygulamada; el bileğinin fleksiyon/ekstansiyon açısı, avuç içi kavisinin korunması, parmak eklemlerinin serbestliği ve kavrama yeteneği incelenir. İhtiyaç duyulması halinde ortez kenarlarında, ulnar kemik çıkıntısında veya bant gerginliklerinde düzenlemeler yapılır. Kullanıcıya ortezi doğru konumlandırma, temizlik ve günlük kullanım kuralları hakkında bilgi verilir.
Konfor ve Kullanım Güvenliği İyi tasarlanmış bir el bileği ortezinde temel amaç; bileği sabitlerken median sinir üzerindeki baskıyı kaldırmak ve cilt üzerinde sürtünmeye bağlı yara oluşumunu engellemektir. Ulnar kemik başı (bilek dış kemiği) üzerinde, avuç içinde veya başparmak ağında kızarıklık, uyuşma, ağrı veya dolaşım bozukluğu hissedilmesi göz ardı edilmemelidir. Bu tür şikâyetlerde ortez bant ayarları, ped destekleri ve form yapısı yeniden değerlendirilmelidir.
Ortezin Kullanıcıya Göre Şekillendirilmesi Her kullanıcının el anatomisi ve klinik ihtiyacı farklıdır. Bazı kullanıcılar cerrahi sonrası veya zedelenmelerde kısa süreli koruyucu bir desteğe ihtiyaç duyarken, bazı kullanıcılar günlük yaşam aktivitelerinde elini daha etkin kullanabilmek için uzun süreli dinamik ortezlerden faydalanır. Bu nedenle ortez seçiminde tek bir yapının herkes için en iyi çözüm olduğu yaklaşımı yerine, kişinin anatomik yapısı, yaşam tarzı ve klinik hedefleri birlikte değerlendirilmelidir. Ampute Dünyası'nda el bileği ortez uygulamalarında değerlendirme, ölçü ve tasarım aşamasından üretim, uygulama ve gerekli ayarlamalara kadar süreç kişiye özel olarak planlanır. Amaç, kullanıcının ihtiyaçlarına uygun, doğru şekilde uyarlanmış ve mümkün olduğunca konforlu bir ortez sistemi oluşturmaktır.