SEO/SEWHO (Omuz Ortezleri)
SEO/SEWHO (Omuz Ortezleri)
Omuz ortezleri (SEO - Shoulder Orthosis / SEWHO - Shoulder-Elbow-Wrist-Hand Orthosis), omuz ekleminde meydana gelen rotator kılıf (rotator cuff) yırtıkları, çıkık ve yarı çıkıklar (sublüksasyon), inme/hemipleji sonrası kas güçsüzlüğü, kol kemiği (humerus) kırıkları, ameliyat sonrası sabitleme veya brakial pleksus yaralanmalarında omuz eklemini desteklemek, kolu istenen açıda tutmak ve eklem üzerindeki yükü hafifletmek amacıyla hazırlanan ortez sistemleridir. Omuz ekleminin karmaşık hareket yapısı ve kol ağırlığının ekleme bindirdiği yük göz önüne alındığında, doğru açılandırılmış bir ortez seçimi iyileşme süreci ve ağrı kontrolü açısından hayati önem taşır.
Her omuz ortezi aynı şekilde tasarlanmaz. Kullanıcının klinik tanısı, kolu abduksiyonda (yanda açık) tutma ihtiyacı, eklem hareket kısıtlılığı, kas tonusu, gövde yapısı ve günlük yaşam beklentileri değerlendirilerek ortezin malzemesi ve modeli belirlenir. Ameliyat sonrası doku iyileşmesi için kolu belirli bir açıda sabitlemek isteyen bir hasta ile inme sonrası kolun aşağı sarkmasını önlemek amacıyla hafif ve dinamik bir askı arayan kullanıcının ihtiyaç duyacağı ortez tasarımı tamamen farklıdır.
Gövde ve Tasarım Omuz ortezlerinin temel yapısı, gövdeli/belli destek korseleri, kolu taşıyan kovanlar veya gövdeye oturan abduksiyon yastıklarından oluşur. Gövde parçasının bel ve göğüs anatomisine tam oturması; kol ağırlığının boyun kaslarına binesini engellemek ve yükü leğen kemiği ile gövdeye eşit dağıtmak açısından son derece önemlidir. Standart kumaş kol askılarının yanı sıra, hassas açı kontrolü gerektiren durumlarda dijital ölçüm, 3D tarama veya yüksek yoğunluklu sünger/termoplastik destekli kişiye özel yapılar tasarlanır.
Süspansiyon ve Bağlantı Sistemleri Omuz ortezinin gövde üzerinde kaymasını veya kolun öne/arkaya düşmesini önlemek amacıyla özel sabitleme çözümleri uygulanır. Kullanıcının ihtiyacına göre;
Gövdeyi ve karşı omuzu saran çapraz cırt cırtlı (velcro) bantlar,
Hızlı takıp çıkarmayı sağlayan klipsli kilit mekanizmaları,
Boyun bölgesindeki basıyı azaltan pedli omuz pedleri,
Kolu ve el bileğini kavrayan hava geçirgen manşetler değerlendirilebilir. Bağlantı elemanlarının seçiminde kullanıcının ortezi tek elle giyip çıkarabilmesi ve cilt hassasiyeti dikkate alınmalıdır.
Eklem ve Komponent Seçimi Omuz ortezlerinde kullanılan eklem ve destek mekanizmaları, kolun duruş açısını ve hareket seviyesini belirler. Kullanıcının durumuna göre:
Kolu gövdeden istenen açıda (30°, 45°, 60°, 90°) uzak tutan Abduksiyon Yastıklı Ortezler,
Bükülme, açılma ve dönme dereceleri hassas olarak ayarlanabilen mekanik/açı ayarlı (ROM) omuz eklemleri,
Inme hastalarında humerus başını eklem yuvasına çeken dinamik omuz sublüksasyon ortezleri,
Kolu gövdeye sabitleyen Velpeau veya kol askısı tarzı immobilizer yapılar arasından seçim yapılır. Komponent seçimi tendon, bağ ve eklem kapsülünün güvenle iyileşmesini sağlar.
Kişiye Özel Uygulama Süreci Omuz ortezi uygulaması detaylı bir uyum ve açı kontrolü gerektirir. Değerlendirme ve ölçü aşamasının ardından yapılan ilk uygulamada; kolun abduksiyon/rotasyon açısı, gövde korsesinin oturumu, boyun ve koltuk altı bölgesindeki basınç dağılımı incelenir. İhtiyaç duyulması halinde bant gerginliklerinde, yastık açılarında veya eklem derecelerinde düzenlemeler yapılır. Kullanıcıya ve hasta yakınlarına ortezi giydirme, boyun yükünü kontrol etme ve günlük kullanım kuralları hakkında bilgi verilir.
Konfor ve Kullanım Güvenliği İyi tasarlanmış bir omuz ortezinde temel amaç; omuzu sabitlerken boyun omurlarına aşırı yük bindirmemek ve koltuk altı (aksilla) bölgesinde damar-sinir basısı oluşturmamaktır. Koltuk altında, boyun kenarında veya elde morarma, uyuşma, karıncalanma, soğukluk veya ciltte kızarıklık görülmesi dolaşım ve sinir basısına işaret edebilir. Bu tür şikâyetlerde ortez bant ayarları, ped destekleri ve duruş açısı vakit kaybetmeden gözden geçirilmelidir.
Ortezin Kullanıcıya Göre Şekillendirilmesi Her hastanın omuz yaralanması ve rehabilitasyon hedefi farklıdır. Cerrahi müdahale geçirmiş bir kullanıcı için kolu milimetrik açıda sabit tutan rijit sistemler öne çıkarken, nörolojik hastalar için günlük yaşamda kol kullanımını ve duruşu destekleyen hafif tasarımlar tercih edilir. Bu nedenle ortez seçiminde tek bir ürünün herkes için en iyi çözüm olduğu yaklaşımı yerine, kişinin anatomik yapısı, yaşam tarzı ve klinik hedefleri birlikte değerlendirilmelidir. Ampute Dünyası'nda omuz ortez uygulamalarında değerlendirme, ölçü ve tasarım aşamasından üretim, uygulama ve gerekli ayarlamalara kadar süreç kişiye özel olarak planlanır. Amaç, kullanıcının ihtiyaçlarına uygun, doğru şekilde uyarlanmış ve mümkün olduğunca konforlu bir ortez sistemi oluşturmaktır.