Omuz Dezartikülasyon Protezleri
Omuz Dezartikülasyon Protezleri
Omuz dezartikülasyon protezleri, kolun omuz eklemi seviyesinden (üst kol kemiğinin/humerusun tamamının ayrılmasıyla) kaybı durumunda, eksik olan omuz, dirsek, bilek ve el fonksiyonlarını yeniden kazandırmak, vücut simetrisini sağlamak ve günlük yaşam aktivitelerini desteklemek amacıyla kişiye özel olarak hazırlanan protez sistemleridir. Tüm kolun eksik olması nedeniyle ağırlık transferi, kontrol mekanizmaları ve süspansiyon doğrudan göğüs, sırt ve omuz çevresinden sağlanır. Bu nedenle doğru soket tasarımı, uygun kontrol sistemi ve doğru eklem komponentlerinin seçimi büyük önem taşır.
Her omuz dezartikülasyon protezi aynı şekilde tasarlanmaz. Kullanıcının kalan omuz başı ve göğüs anatomisi, kas gücü, gövde stabilitesi, kas sinyal kalitesi, vücut ağırlığı ve günlük aktivite beklentileri gibi bir çok faktör değerlendirilerek protezin yapısı belirlenir. Masa başında çalışan bir kullanıcı ile gün içinde daha aktif hareket etmek veya nesne taşımak isteyen bir kullanıcının ihtiyaç duyacağı protez sistemi ve eklem mekanizmaları aynı olmayabilir.
Soket Tasarımı Omuz dezartikülasyon protezinin kullanıcıyla doğrudan temas eden en önemli bölümlerinden biri göğüs ve omuz bölgesini saran kaplama (korse/omuzluk) tipi sokettir. Soketin klavikula (köprücük kemiği), skapula (kürek kemiği) ve göğüs kafesi üzerine doğru şekilde oturması; vücut ağırlığının dengeli dağıtılması, protezin stabil kalması ve miyoelektrik sistemlerde elektrotların göğüs ve sırt kaslarıyla temasının korunması açısından önemlidir. Geleneksel ölçü alma yöntemlerinin yanı sıra, üst gövde anatomisini hassas bir şekilde dijitalleştirmek için 3D tarama teknolojilerinden de yararlanılabilir. Elde edilen veriler doğrultusunda esnek iç soketli ve hafif kompozit dış çerçeveli yapılar kullanıcıya özel olarak tasarlanır ve üretim sonrasında gerekli kontroller gerçekleştirilir.
Süspansiyon ve Kontrol Sistemleri Omuz dezartikülasyonda protezin gövdede sabit durabilmesi ve hareket ettirilebilmesi için özel süspansiyon ve kontrol yöntemleri kullanılır. Kullanıcının anatomik yapısına ve ihtiyaçlarına göre;
Göğüs ve sırtı saran çapraz bant ve kemer sistemleri,
Miyoelektrik (göğüs ve sırt kas sinyalleriyle veya TMR yöntemiyle çalışan) sistemler,
Mekanik (gövde ve karşı omuz hareketiyle çalışan kablolu) sistemler,
Şalterli, butonlu veya kablosuz kontrol çözümleri değerlendirilebilir. Sistem seçiminde kullanıcının kas sinyal gücü, cilt hassasiyeti, solunum konforu ve kullanım kolaylığı dikkate alınmalıdır.
Omuz, Dirsek Eklemi ve Protez El Seçimi Omuz dezartikülasyon protezlerinde omuz eklemi, dirsek eklemi, bilek rotatoru ve protez el bir bütün olarak entegre edilir. Çoklu eklem yapısının uyumlu çalışması, kolun uzaydaki pozisyonlanmasını ve kavrama fonksiyonlarını doğrudan etkiler. Manuel, mekanik veya elektrikli/mikroişlemcili omuz ve dirsek eklemleri ile uyumlu çalışan çok kavrama modlu biyonik eller, miyoelektrik eller veya hafif pasif el çözümleri seçilebilir. Komponent seçiminin kullanıcının taşıma kapasitesi ve günlük yaşam koşullarına göre yapılması gerekir.
Kişiye Özel Uygulama Süreci Protez uygulaması yalnızca parçaların montajından ibaret değildir. Değerlendirme ve ölçü aşamasının ardından ilk uygulama ve provalar gerçekleştirilir; gövde uyumu, ağırlık dağılımı, kas sinyal seviyeleri ve eklem hareket açıları değerlendirilir. İhtiyaç duyulması halinde soket kenarlarında, elektrot konumlarında veya mekanik kablo ayarlarında düzenlemeler yapılır. Protez kullanıcısının karmaşık eklem sistemlerini ve kavrama becerilerini günlük yaşamda rahatça kullanabilmesi için gerekli yönlendirmeler sağlanır.
Konfor ve Kullanım Güvenliği İyi tasarlanmış bir omuz dezartikülasyon protezinde yalnızca görünüm veya işlevsellik değil; hafiflik, göğüs ve sırt üzerindeki baskının dengelenmesi, solunum rahatlığı ve günlük yaşam içerisinde sürdürülebilir kullanım önemlidir. Göğüs kemiklerinde, kürek kemiğinde veya boyun çevresinde aşırı baskı, kızarıklık, ağrı veya sinyal iletiminde aksama gibi durumlar göz ardı edilmemelidir. Bu tür şikâyetlerde soket yapısı ve protezin genel ayarlarının yeniden değerlendirilmesi gerekebilir.
Protezin Kullanıcıya Göre Şekillendirilmesi Her amputasyon seviyesi aynı olmadığı gibi, her protez kullanıcısının beklentisi de aynı değildir. Bazı kullanıcılar kıyafet altında doğal bir vücut simetrisi ve estetik görünümü önceliklendirirken, bazı kullanıcıların önceliği çoklu eklem kontrolü ile günlük aktiviteleri gerçekleştirmektir. Bu nedenle protez seçiminde tek bir sistemin herkes için en iyi çözüm olduğu yaklaşımı yerine, kişinin anatomik yapısı, yaşam tarzı ve kullanım hedefleri birlikte değerlendirilmelidir. Ampute Dünyası'nda omuz dezartikülasyon protez uygulamalarında değerlendirme, ölçü ve tasarım aşamasından üretim, uygulama ve gerekli ayarlamalara kadar süreç kişiye özel olarak planlanır. Amaç, kullanıcının günlük yaşam ihtiyaçlarına uygun, doğru şekilde uyarlanmış ve mümkün olduğunca konforlu bir protez sistemi oluşturmaktır.