AFO (Ayak Bileği-Ortezleri)
AFO (Ayak Bileği-Ortezleri)
AFO (Ankle-Foot Orthosis / Ayak-Bilek Ortezi), ayak ve bilek bölgesindeki kas güçsüzlükleri, eklem instabilitesi, düşük ayak (drop foot), spastisite veya nörolojik/ortopedik rahatsızlıklar sonrasında; eklemi desteklemek, adımlama dinamiğini düzeltmek ve yürüyüş güvenliğini sağlamak amacıyla kişiye özel olarak üretilen ya da modüler olarak uygulanan ortez sistemleridir. Bilek ve ayak ekleminin doğru hizada tutulması, düşmelerin önlenmesi ve daha doğal bir yürüyüş deseni elde edilmesi için doğru ortez tasarımı, uygun bağlantı elemanları ve doğru eklem/materyal seçimi büyük önem taşır.
Her AFO aynı şekilde tasarlanmaz. Kullanıcının tanı grubu (inme, MS, serebral palsi, periferik sinir yaralanması vb.), kas gücü derecesi, eklem hareket açıklığı, spastisite düzeyi, vücut ağırlığı, tercih ettiği ayakkabı tipi ve günlük aktivite beklentileri gibi bir çok faktör değerlendirilerek ortezin yapısı belirlenir. Masa başında çalışan hafif düşük ayak şikayeti olan bir kullanıcı ile gün içinde yoğun yürüyen veya spastisitesi yüksek bir kullanıcının ihtiyaç duyacağı AFO yapısı aynı olmayabilir.
Gövde ve Soket Tasarımı AFO’nun kullanıcıyla doğrudan temas eden en önemli bölümü baldır, bilek ve ayak tabanını kavrayan gövde yapısıdır. Gövdenin baldır ve ayak anatomisine tam oturması; yükün dengeli dağıtılması, bilek ekleminin istenen açıda sabitlenmesi veya desteklenmesi ve ayakkabı içerisinde konforlu bir kullanım sunması açısından önemlidir. Geleneksel alçı/ölçü alma yöntemlerinin yanı sıra, hassas anatomik detayların yakalanması amacıyla dijital ölçüm ve 3D tarama teknolojilerinden de yararlanılabilir. Elde edilen veriler doğrultusunda termoplastik, karbon lifi veya esnek kompozit materyallerden kişiye özel ortez gövdesi tasarlanır ve üretim sonrasında gerekli kontroller gerçekleştirilir.
Süspansiyon ve Bağlantı Sistemleri AFO’larda ortezin bacak ve ayak üzerinde kaymadan durabilmesi ve adımlama sırasında bileği doğru pozisyonda tutabilmesi için farklı tutunma ve bağlama sistemleri kullanılır. Kullanıcının anatomik yapısına ve kullanım kolaylığı beklentisine göre;
Cırt cırtlı (velcro) baldır ve bilek bantları,
BOA (çelik tel kilitli) hızlı sıkma ve sabitleme sistemleri,
Ayakkabı içi entegre tutunma çözümleri,
Esnek manşet ve ped destekleri değerlendirilebilir. Bağlantı sisteminin seçiminde kullanıcının ortezi tek elle takıp çıkarma kolaylığı, cilt hassasiyeti ve terleme durumu dikkate alınmalıdır.
Komponent ve Eklem Seçimi AFO’larda kullanılan eklem mekanizmaları (varsa), karbon plakalar ve esnek yay sistemleri, kişinin yürüyüş karakterine ve aktivite seviyesine göre belirlenir. Sabit (rijit) AFO, dinamik karbon AFO, hareketli/yaylı bilek eklemli AFO veya reaksiyonel (GRAFO) çözümler arasından seçim yapılır. Kullanılan bilek eklemleri ve topuk/taban komponentleri adımlama esnasında ayak parmaklarının yere takılmasını engeller ve enerji geri dönüşü sağlar. Bu nedenle komponent seçiminin kullanıcının gerçek yaşam koşullarına ve ayakkabı tercihlerine göre yapılması gerekir.
Kişiye Özel Uygulama Süreci Ortez uygulaması yalnızca hazır bir ürünün verilmesinden ibaret değildir. Değerlendirme, ölçü ve tasarım aşamasının ardından ilk deneme ve uygulama gerçekleştirilir; kullanıcının ayakta duruşu, bilek açısı, ayakkabı uyumu ve yürüyüş dinamiği değerlendirilir. İhtiyaç duyulması halinde ortez kenarlarında, baskı noktalarında, bilek eklem açılarında veya bant hizalamalarında düzenlemeler yapılır. Kullanıcının günlük yaşam içerisinde karşılaştığı durumlar sonraki kontrollerde değerlendirilerek gerekli iyileştirmeler planlanır.
Konfor ve Kullanım Güvenliği İyi tasarlanmış bir AFO’da en önemli unsur, cilt sağlığının korunması, dengeli yük dağılımı ve günlük yaşam içerisinde sürdürülebilir kullanım konforudur. Kemik çıkıntılarında (aşil tendonu, bilek kemikleri, kaval kemiği ucu) kızarıklık, baskı izleri, ağrı, nasırlaşma veya ayakkabı giyerken aşırı zorlanma gibi durumlar göz ardı edilmemelidir. Bu tür şikâyetlerde ortez gövde yapısı, ped destekleri ve açı ayarlarının yeniden değerlendirilmesi gerekebilir.
Ortezin Kullanıcıya Göre Şekillendirilmesi Her hastanın klinik tablosu aynı olmadığı gibi, her ortez kullanıcısının beklentisi de aynı değildir. Bazı kullanıcılar ayakkabı içinde neredeyse hiç belli olmayan, hafif ve dinamik bir destek ararken, bazı kullanıcıların önceliği yüksek bilek stabilitesi ve spastisite kontrolüdür. Bu nedenle ortez seçiminde tek bir modelin herkes için en iyi çözüm olduğu yaklaşımı yerine, kişinin anatomik yapısı, kas gücü, yaşam tarzı ve kullanım hedefleri birlikte değerlendirilmelidir. Ampute Dünyası'nda AFO (Ayak-Bilek Ortezi) uygulamalarında değerlendirme, ölçü ve tasarım aşamasından üretim, uygulama ve gerekli ayarlamalara kadar süreç kişiye özel olarak planlanır. Amaç, kullanıcının günlük yaşam ihtiyaçlarına uygun, doğru şekilde uyarlanmış ve mümkün olduğunca konforlu bir ortez sistemi oluşturmaktır.