KAFO (Diz-Ayak-Bilek Ortezleri)
KAFO (Diz-Ayak-Bilek Ortezleri)
KAFO (Knee-Ankle-Foot Orthosis / Diz-Ayak-Bilek Ortezi), uyluk bölgesinden başlayarak diz, baldır, bilek ve ayak tabanını kapsayan; quadriceps kas gücü kayıpları, diz ekstansiyon yetersizlikleri, poliomyelit (felç), omurilik yaralanmaları veya ileri düzey eklem instabilitelerinde bacağa taşıyıcı destek sağlayan ve güvenli yürüyüşü yeniden oluşturan kişiye özel ortez sistemleridir. Diz ekleminin adımlama sırasında bükülüp düşmeyi önlemesi, kalça ve gövde dengesini desteklemesi açısından doğru kilit ve eklem mekanizmasının seçimi kritiktir.
Her KAFO aynı şekilde tasarlanmaz. Kullanıcının kas gücü derecesi, dizdeki deformite durumu (rekurvatum, genu valgum/varum), eklem hareket açıklığı, vücut ağırlığı, spastisite seviyesi ve günlük aktivite beklentileri değerlendirilerek ortezin malzemesi ve kilit teknolojisi belirlenir. Yalnızca kilitli sistemle yürüyebilen bir kullanıcı ile duruş fazı kontrollü (stance-control) dinamik ekleme uygun bir kullanıcının ihtiyaç duyacağı KAFO yapısı aynı olmayabilir.
Gövde ve Uyluk Tasarımı KAFO’nun en kritik bileşenlerinden biri uyluk (üst bacak) ve baldır parçalarının anatomik uyumudur. Yükün uyluk kemiğine ve ihtiyaç halinde oturma kemiğine (ischium) dengeli aktarılması, diz ve bilek üzerindeki aşırı stresi azaltır. Geleneksel alçı ölçü yöntemlerinin yanı sıra, hassas aks hizalaması ve hacim tespiti için dijital ölçüm ve 3D tarama teknolojilerinden yararlanılır. Elde edilen veriler doğrultusunda ultra hafif karbon lifi kompozit veya termoplastik materyallerden kişiye özel gövde tasarlanır.
Süspansiyon ve Bağlantı Sistemleri KAFO’nun bacak üzerinde dönmesini veya aşağı kaymasını önlemek amacıyla güvenli sabitleme çözümleri uygulanır. Kullanıcının el becerisi ve kullanım kolaylığına göre;
Dayanıklı cırt cırtlı (velcro) uyluk ve baldır bantları,
Hızlı sıkma sağlayan BOA tel kilit sistemleri,
Esnek ped ve diz kapağı (patella) sabitleme destekleri,
İhtiyaç halinde kalça kemerine bağlanan ek tutunma elemanları değerlendirilebilir. Bağlantı elemanlarının seçiminde kullanıcının ortezi tek başa giyip çıkarabilmesi ve cilt hassasiyeti dikkate alınmalıdır.
Eklem ve Komponent Seçimi KAFO’larda kullanılan diz ve bilek eklem mekanizmaları yürüyüş dinamiğini doğrudan belirler. Kullanıcının klinik durumuna göre:
Manuel kilitli (İsviçre kilit / halka kilit) geleneksel diz eklemleri,
Basma fazında kilitlenip salınım fazında serbest kalan Duruş Fazı Kontrollü (Stance Control) akıllı diz eklemleri,
Mikroişlemcili ve hidrolik diz eklem sistemleri,
Karbon yan barlar ve dinamik ayak-bilek eklemleri arasından seçim yapılır. Komponent seçimi kullanıcının adımlama güvenliğini ve enerji harcamasını doğrudan etkiler.
Kişiye Özel Uygulama Süreci KAFO uygulaması kapsamlı bir provalama ve ayar süreci gerektirir. Değerlendirme ve ölçü aşamasının ardından yapılan ilk uygulamada; diz eklem merkezinin anatomik aksla uyumu, kilit mekanizmasının zamanlaması, basış dengesi ve yürüyüş akıcılığı incelenir. İhtiyaç duyulması halinde gövde kenarlarında, eklem kilit açılarında veya bant ayarlarında düzenlemeler yapılır. Kullanıcıya ortezi giyme-çıkarma, kilit mekanizmasını kullanma ve güvenli adımlama eğitimi verilir.
Konfor ve Kullanım Güvenliği İyi tasarlanmış bir KAFO’da temel amaç; bacağın bükülüp düşmesini engellerken cilt üzerinde aşırı baskı ve yara oluşumunu önlemektir. Uyluk iç kısmında, diz kapağında, kaval kemiğinde veya ayak tabanında kızarıklık, baskı izi, vurma veya kilit mekanizmasında takılma gibi durumlar göz ardı edilmemelidir. Bu tür şikâyetlerde ortez aks ayarları, iç pedler ve kilit mekanizmaları gözden geçirilmelidir.
Ortezin Kullanıcıya Göre Şekillendirilmesi Her kullanıcının kas yetersizliği ve yürüyüş potansiyeli farklıdır. Bazı kullanıcılar tam kilitli ve maksimum stabilite sağlayan klasik yapılarla kendisini güvende hissederken, bazı kullanıcılar daha doğal bir yürüyüş sunan stance-control teknolojilerinden faydalanabilir. Bu nedenle ortez seçiminde tek bir kilit sisteminin herkes için geçerli olduğu yaklaşımı yerine, kişinin anatomik yapısı, kas gücü, yaşam tarzı ve kullanım hedefleri birlikte değerlendirilmelidir. Ampute Dünyası'nda KAFO (Diz-Ayak-Bilek Ortezi) uygulamalarında değerlendirme, ölçü ve tasarım aşamasından üretim, uygulama ve gerekli ayarlamalara kadar süreç kişiye özel olarak planlanır. Amaç, kullanıcının günlük yaşam ihtiyaçlarına uygun, doğru şekilde uyarlanmış ve mümkün olduğunca konforlu bir ortez sistemi oluşturmaktır.