KO (Diz Ortezleri)

Diz ortezleri (KO), diz ekleminde meydana gelen bağ yaralanmaları (ÖNÇL, AÇL, MCL, LCL), menisküs yıpranmaları, osteoartrit (kireçlenme), patellar instabiliteler veya ameliyat sonrası rehabilitasyon süreçlerinde eklemi stabilize etmek, binen yükü hafifletmek ve kontrollü hareket imkânı sağlamak amacıyla kişiye özel veya modüler olarak uygulanan ortez sistemleridir. Diz ekleminin anatomik eksenine uygun destek sağlanması, ağrının azaltılması ve eklem harabiyetinin önlenmesi açısından doğru ortez seçimi kritik önem taşır.

Her diz ortezinin yapısı ve kullanım amacı aynı değildir. Kullanıcının klinik tanısı, ligament (bağ) gevşekliği, deformite derecesi (genu varum/valgum), aktivite seviyesi, kas gücü ve vücut ağırlığı değerlendirilerek ortezin modeli ve sertliği belirlenir. Spor yaralanması sonrası bağ koruması hedefleyen bir kullanıcı ile ileri derece diz kireçlenmesinde yük boşaltma arayan bir kullanıcının ihtiyaç duyacağı diz ortezi tasarımı farklılık gösterir.

Gövde ve Mekanik Tasarım Diz ortezinin temel yapısı, uyluk ve baldır bölgesini kavrayan rijit çerçeveler veya esnek kumaş/neopren dokulardan oluşur. Gövdenin bacağa tam oturması; rotasyonel (dönme) kuvvetlerin engellenmesi ve lateral/medial stabilizasyonun sağlanması açısından hayati önem taşır. Standart ölçülü kumaş dizliklerin yanı sıra, ileri seviye bağ ve kireçlenme vakalarında anatomik uyumu kusursuzlaştırmak adına dijital ölçüm ve 3D tarama teknolojilerinden yararlanılır. Elde edilen veriler doğrultusunda hafif alüminyum, karbon lifi veya esnek termoplastik materyallerden kişiye özel ortez gövdeleri üretilir.

Süspansiyon ve Bağlantı Sistemleri Diz ortezinin adımlama ve spor aktiviteleri sırasında aşağı kaymasını (pistonlama) önlemek amacıyla güvenli sabitleme çözümleri uygulanır. Kullanıcının ihtiyacına göre;

• Çapraz veya paralel yerleşimli cırt cırtlı (velcro) uyluk ve baldır bantları,

• Kaymayı önleyici silikon iç şeritler ve ped destekleri,

• Hızlı takıp çıkarmayı sağlayan klipsli kilit mekanizmaları değerlendirilebilir. Bağlantı elemanlarının seçiminde kullanıcının ortezi kolayca giyebilmesi ve cilt hassasiyeti dikkate alınmalıdır.

Eklem ve Komponent Seçimi Diz ortezlerinde kullanılan eklem mekanizmaları, eklemin hareket açıklığını ve koruma seviyesini doğrudan belirler. Kullanıcının durumuna göre:

• Bükülme ve açılma derecesi ayarlanabilen derece ayarlı (ROM) mekanik eklemler,

• Diz kireçlenmesinde eklem aralığını açarak yükü hafifleten Yük Boşaltıcı (Unloader) eklem sistemleri,

• Patellayı (diz kapağını) merkezde tutan özel silikon destekler ve yan çelik balenler arasından seçim yapılır. Komponent seçimi adımlama güvenliğini ve ağrısız hareketi doğrudan etkiler.

Kişiye Özel Uygulama Süreci Diz ortezi uygulaması detaylı bir kontrol ve ayar süreci gerektirir. Değerlendirme ve ölçü aşamasının ardından yapılan uygulamada; ortez eklem merkezinin dizin anatomik dönme aksı ile tam örtüşmesi, açı kilitlerinin doğruluğu ve yürüyüş dinamiği incelenir. İhtiyaç duyulması halinde gövde pedlerinde, bant gerginliklerinde veya eklem derecelerinde düzenlemeler yapılır. Kullanıcıya ortezi doğru konumlandırma ve günlük kullanım kuralları hakkında bilgi verilir.

Konfor ve Kullanım Güvenliği İyi tasarlanmış bir diz ortezinde temel amaç; eklemi korurken kan dolaşımını engellememek ve diz arkası (popliteal) bölgede katlanma/baskı yapmamaktır. Diz kapağı çevresinde, kaval kemiğinde veya diz arkasında kızarıklık, uyuşma, aşırı baskı veya kayma gibi durumlar göz ardı edilmemelidir. Bu tür şikâyetlerde ortez bant ayarları, ped konumları ve eklem açıları yeniden değerlendirilmelidir.

Ortezin Kullanıcıya Göre Şekillendirilmesi Her kullanıcının diz yapısı ve beklentisi farklıdır. Bazı kullanıcılar ameliyat sonrası kademeli hareket imkânı sunan ROM dizliklere ihtiyaç duyarken, bazı kullanıcılar günlük aktivitelerde ağrısız yürümeyi sağlayan hafif yük boşaltıcı ortezlerden faydalanır. Bu nedenle ortez seçiminde tek bir ürünün herkes için en iyi çözüm olduğu yaklaşımı yerine, kişinin anatomik yapısı, yaşam tarzı ve klinik hedefleri birlikte değerlendirilmelidir. Ampute Dünyası'nda diz ortez uygulamalarında değerlendirme, ölçü ve tasarım aşamasından üretim, uygulama ve gerekli ayarlamalara kadar süreç kişiye özel olarak planlanır. Amaç, kullanıcının ihtiyaçlarına uygun, doğru şekilde uyarlanmış ve mümkün olduğunca konforlu bir ortez sistemi oluşturmaktır.