SMO (Supramalleoler Ortezleri)
SMO (Supramalleoler Ortezleri)
SMO (Supramalleolar Orthosis / Supramalleoler Ortez), ayak bileği kemiklerinin (malleollerin) hemen üzerine kadar uzanan, özellikle orta ayak ve topuk hizalamasını sağlayarak şiddetli içe/dışa basma (pronasyon/supinasyon), esnek düz tabanlık, hipotoni ve hafif spastisite durumlarında kullanılan kişiye özel ortez sistemleridir. AFO ve DAFO’lardan farklı olarak bileğin yukarı-aşağı (dorsifleksiyon/plantarfleksiyon) hareketine izin verirken, yan dengesizlikleri ve kavis çökmelerini etkili şekilde kontrol eder.
Her SMO aynı şekilde tasarlanmaz. Kullanıcının kas tonusu (düşük veya yüksek kas sertliği), ayak deformitesinin esnekliği, yaşı, ayak kavis yapısı, ayakkabı içi uyumu ve günlük hareket beklentileri değerlendirilerek ortezin plastik sertliği ve iç ped yapısı belirlenir. Hipotonik çocuklarda dengeli bir basış yüzeyi oluşturmak ile ayaktaki aşırı içe çöküşü engellemek isteyen bir kullanıcının ihtiyaç duyacağı SMO yapısı aynı olmayabilir.
Gövde ve Soket Tasarımı SMO’nun en belirgin özelliği, bileğin hemen üzerini keserek tam hareket özgürlüğü sunması ve ayak topuğunu, orta ayak kavisini ve ön ayağı anatomik olarak sarmalamasıdır. Gövdenin ayağa tam oturması; yükün tabana eşit dağıtılması ve topuk kemiğinin (kalkaneus) düzgün hizada tutulması açısından kritiktir. Geleneksel alçı ölçü yöntemlerinin yanı sıra, hassas anatomik detayların yakalanması için dijital ölçüm ve 3D tarama teknolojilerinden faydalanılır. Elde edilen veriler doğrultusunda esnek ve dayanıklı termoplastik materyallerden kişiye özel ortez gövdesi üretilir.
Süspansiyon ve Bağlantı Sistemleri SMO’larda ortezin ayak üzerinde kaymasını önlemek ve bileği doğru pozisyonda sabitlemek için pratik tutunma sistemleri kullanılır. Kullanıcının yapısına göre;
Cırt cırtlı (velcro) bilek üstü bantları,
İç yüzeyi kaplayan yumuşak esnek pedler ve silikon destekler,
Ayakkabı içine rahat girmesini sağlayan ince gövde kenarları değerlendirilebilir. Bağlantı sisteminin seçiminde ebeveynlerin veya kullanıcının ortezi kolayca giyip çıkarabilmesi ve cilt hassasiyeti dikkate alınmalıdır.
Destek ve Model Seçimi SMO sistemlerinde kas yapısına ve basış bozukluğunun derecesine göre esnek veya daha dirençli plastik kombinasyonları tercih edilir. Bazen dinamik iç liner destekleri ile dış gövde sertliği birleştirilir. Kullanılan taban kavis destekleri ve topuk yuvası, adım atma sırasında çocuğun/kullanıcının doğal dengesini kurmasını sağlar ve ayakkabı kullanımını kolaylaştırır. Model seçiminin klinik değerlendirme sonuçlarına ve kişinin motor gelişim ihtiyaçlarına göre yapılması gerekir.
Kişiye Özel Uygulama Süreci Ortez uygulaması yalnızca ölçü alıp ürünü teslim etmekten ibaret değildir. Değerlendirme ve ölçü aşamasının ardından ilk deneme gerçekleştirilir; kullanıcının basış açısı, topuk yerleşimi, ayakkabı uyumu ve adım atarken gösterdiği bilek stabilitesi incelenir. İhtiyaç duyulması halinde ortez kenarlarında, bilek hizalarında veya iç ped desteklerinde düzenlemeler yapılır. Büyüme çağındaki çocuklarda düzenli takipler yapılarak ortezin gelişimle uyumu kontrol edilir.
Konfor ve Kullanım Güvenliği İyi tasarlanmış bir SMO’da amaç, bileğin yukarı-aşağı hareketini kısıtlamadan ayak içi ve topuk stabilitesini sağlamaktır. Malleol kemik çıkıntılarında, naviküler kemik bölgesinde veya ayak tabanında kızarıklık, baskı izi, vurma veya sürtünmeye bağlı hassasiyet gibi durumlar göz ardı edilmemelidir. Büyümeye bağlı olarak ortezin dar gelmesi ihtimaline karşı rutin cilt ve uyum kontrolleri yapılmalıdır.
Ortezin Kullanıcıya Göre Şekillendirilmesi Her kullanıcının basış yapısı ve kas gücü farklıdır. Bazı kullanıcılar sadece hafif bir topuk ve kavis desteğiyle mükemmel bir denge sağlarken, bazı kullanıcıların içe çöküşü engellemek için daha sert yapılı desteklere ihtiyacı olabilir. Bu nedenle ortez seçiminde tek bir standart yapının herkes için geçerli olduğu yaklaşımı yerine, kişinin anatomik yapısı, kas tonusu ve klinik hedefleri birlikte değerlendirilmelidir. Ampute Dünyası'nda SMO (Supramalleoler Ortez) uygulamalarında değerlendirme, ölçü ve tasarım aşamasından üretim, uygulama ve gerekli ayarlamalara kadar süreç kişiye özel olarak planlanır. Amaç, kullanıcının günlük yaşam ihtiyaçlarına uygun, doğru şekilde uyarlanmış ve mümkün olduğunca konforlu bir ortez sistemi oluşturmaktır.