Dirsek Üstü (Transhumeral) Protezleri
Dirsek Üstü (Transhumeral) Protezleri
Dirsek üstü protezleri, dirsek ekleminin üzerindeki bir seviyeden uzuv kaybı yaşayan bireylerde, eksik olan dirsek, bilek ve el fonksiyonlarını desteklemek amacıyla kişiye özel olarak hazırlanan protez sistemleridir. Doğal dirsek ekleminin kaybedilmiş olması; doğru dirsek eklemi mekanizmasının seçilmesini, soketin omuz ve kol hareketleriyle uyumlu çalışmasını ve protezin ağırlık dengesinin kurulmasını gerektirir.
Her dirsek üstü protezi aynı şekilde tasarlanmaz. Kullanıcının amputasyon seviyesi, güdüğün uzunluğu ve şekli, omuz çevresi kas gücü, cilt yapısı, kas sinyallerinin kalitesi, vücut ağırlığı ve günlük yaşam hedefleri değerlendirilerek protezin yapısı belirlenir. Günlük ev içi aktivitelerini sürdürmek isteyen bir kullanıcı ile yoğun iş temposuna sahip veya sosyal hayatta aktif bir kullanıcının ihtiyaç duyacağı dirsek üstü protez konfigürasyonu farklılık gösterir.
Soket Tasarımı Dirsek üstü protezinin kullanıcıyla doğrudan temas eden ve tüm hareketi taşıyan en kritik bölümü sokettir. Soketin omuz kuşağına ve güdük bölgesine doğru şekilde oturması; yükün dengeli dağıtılması, protezin kol kaymalarının önlenmesi ve kullanım sırasında hareket serbestliği sağlanması açısından büyük önem taşır. Dijital ölçüm ve hassas tarama teknikleriyle elde edilen veriler doğrultusunda soket şekli kullanıcıya özel tasarlanır. Amaç, güdüğü en konforlu şekilde kavrarken omuz ekleminin hareket alanını kısıtlamamaktır.
Süspansiyon ve Kontrol Sistemleri Dirsek üstü protezlerde protezin askıda kalabilmesi ve yapay dirsek ile el mekanizmalarının yönetilebilmesi için gelişmiş kontrol sistemleri kullanılır. Kullanıcının anatomisine göre;
Miyoelektrik (kas sinyali kontrollü) sistemler,
Mekanik (omuz ve sırt hareketleriyle çalışan kablolu) sistemler,
Anatomik kilitli veya silikon liner destekli süspansiyonlar,
Harness (askı kayış) destekli çözümler değerlendirilebilir. Hem dirsek hem de el kontrolünün sağlandığı bu sistemlerde, kullanıcının kas gücü ve sinyal ayırmadaki başarısı dikkate alınarak en pratik kontrol mekanizması seçilir.
Dirsek Eklemi ve Protez Eli Seçimi Dirsek üstü protezlerde en önemli parçalardan biri yapay dirsek eklemidir. Mekanik bükülmeli, kilitli veya mikroişlemcili/elektronik dirsek eklemleri arasından seçim yapılır. Bu eklem, kullanıcının ihtiyacına uygun biyonik, miyoelektrik veya kozmetik el çözümleriyle tamamlanır. Komponent seçiminde protezin toplam ağırlığı ve bu ağırlığın kola bindirdiği yük dikkate alınmalıdır. Bu nedenle yalnızca gelişmiş teknolojiler değil, kullanıcının bu teknolojiyi ne kadar rahat taşıyabileceği de göz önünde bulundurulur.
Kişiye Özel Uygulama Süreci Dirsek üstü protez uygulaması yüksek aralıklı aralıklar verilmektedir. Değerlendirme ve tasarım aşamasının ardından ilk denemeler yapılır; Dirsek açısının, yük durumunun ve el kumandasının açılması test edilir. Gerektiğinde dirsek eklemleri sertliği, elektrot konumları ve bağlantı parçaları milimetrik olarak dağıtılır. Kullanıcının dizinini bükme, kilitleme ve eli uzatma gibi birleştirilmiş hareketlerin bilgiyi yapabilmesi için eğitim ve alışma süreci yürütülür.
Konfor ve Kullanım Güvenliği İyi tasarlanmış bir dirsek üstü protezinde ağırlık merkezi ve soket konforu tamamlanmıştır. Protezin ağır hissetmemesi, boyun ve sırtta aşırı yük bindirmemesi ve güdümde baskı yarası oluşması gerekir. Kullanım sırasındaki ağrı, kızarıklık veya kontrol aksaklıklarında zaman kaybından soket dağılımı ve mekanik/elektronik ayarları gözden geçirilmelidir.
Protezin Kullanıcıya Göre Şekillendirilmesi Her bireyin vücut yapısı ve protezden gelen kendine özgüdür. Kimi kullanıcılar için sağlam ve el hareketlerinin maksimum işlevsellikte olması önemliyken, kimi kullanıcılar için protezin hafifliği ve estetik uyku ön plana çıkabilir. Bu nedenle amaca uygun, sürdürülebilir ve kullanıcıyı yormayan bir sistem tasarımı esastır. Ampute Dünyasında dirsek üstü protez uygulamaları değerlendirme, ölçü ve tasarım aşamasından üretim, montaj, ayar ve eğitime kadar tüm aşamalar kişiye özel yürütülür. Amaç, bilginin yaşam miktarını artıran, güvenli ve mümkün olduğunca konforlu bir protez çözümü sunmaktır.